VUENGLISH - KNOWLEDGE SHARING - COGLING APPROACH

1. Tại sao "She READ an article for an hour" thì hợp lý, nhưng "She WROTE an article for an hour" thì ko?

2. Tại sao (travel) ON A BUS nhưng IN A CAR rồi lại ON A BIKE?

3. Reduction ON vs. IN vs. OF something khác nhau thế nào?

Nếu bạn là giáo viên TA và được (bị) học trò hỏi những câu trên, bạn sẽ trả lời thế nào. Suy nghĩ trước khi đọc giải thích dưới đây.

Mặc dù tôi viết luận văn/luận án thạc sĩ/tiến sĩ về những vấn đề khác hẳn, nhưng do "sư phụ" chính của tôi trong những năm cao học là một Cognitive linguist có tiếng (xem note Cô ơi, Em nhớ cô phần 3 - link TRONG profile giáo viên TRÊN FAQ) và tôi cũng rất tâm đắc với lối tiếp cận này, nên tôi áp dụng nó để phát triển bài giảng cho THIỂU (giải đáp ngữ pháp) và TẠP (phân biệt nhóm từ đồng nghĩa) ngày càng nhiều. Dưới đây là một vài giải đáp liên quan cho học viên từ cả 2 lớp.

PS. Các bạn thấy nói trong tiếng Việt: link TRONG profile giáo viên TRÊN FAQ hay link TRÊN profile của giáo viên TRONG FAQ cảm giác hợp lý hơn? Hay cả 2 cái đều được? Hay phải dùng TRONG hết? Hay phải dùng TRÊN hết? (liên quan tới phần giải đáp của câu hỏi số 2 dưới đây)

Q1. Em đọc trên Antimoon blog, tác giả có nói về một hiện tượng khó lý giải trong tiếng Anh khi áp dụng ngữ pháp truyền thống, đó là viết 

"I READ a book for an hour" (past tense) thì được nhưng viết 

"I WROTE an article/BUILT the shed for an hour" thì lại không được. 

Họ nói rằng động từ READ đi được với for X hours còn động từ WRITE hoặc BUILD lại không. Em nghĩ chắc phải áp dụng cognitive mới có thể giải thích vấn đề này nhưng em chưa nghĩ ra hướng suy nghĩ nào hợp lý. Thầy nghĩ sao ạ?

Responses: Tôi nghĩ lý do là READ thuộc nhóm từ có nghĩa nội tại nhấn vào quá trình, còn WRITE/BUILD lại thuộc nhóm nhấn vào kết quả. Vì vậy, khi dùng với một cấu trúc thiên về chỉ quá trình diễn ra trong bao lâu như "FOR x hours" thì nhóm trước nghe hợp lý hơn nhóm sau.

Một giải pháp vòng: thay vì dùng trực tiếp, có thể dùng gián tiếp WRITE/BUILD đi với một cấu trúc nội tại nhấn vào quá trình, để chỉ quá trình diễn ra trong bao lâu trước khi đi đến kết quả, ví dụ  

It TOOK me x hours to WRITE/BUILD something

thì tôi thấy hoàn toàn hợp lý. Ngược lại 

It TOOK me an hour to READ the book.

nghe cũng được nhưng hơi lấn cấn và không thuận bằng 

It TOOK me an hour to FINISH the book.

mặc dù READ vẫn có thể hiểu là "đọc hết" trong một số trường hợp (cái này phụ thuộc vào perspective của người nói).

Một cách khác để gắn tính chất ngoại lai "quá trình" cho những động từ thiên về kết quả như WRITE/BUILD là đổi sang thể tiếp diễn:

I have been WRITING a fiction for a few days.

thậm chí bỏ cả quán từ đi: 

I have been WRITING fiction for the last couple of years. 

để nhấn mạnh hơn nữa vào quá trình nói chung thay vì một tác phẩm cụ thể. Nhưng tất nhiên đọc vẫn không thuận tai bằng các động từ thuộc nhóm quá trình

I have been WORKING on a fiction for a few days.

Q2. Ở slide dưới đây của lớp TẠP về lược đồ ngữ nghĩa của ON (xem hình gửi kèm), thầy có nhắc đến cách dùng mở rộng của ON (chỉ means, motion) ON the plane/bus vậy tại sao người ta lại nói là IN car/taxi ạ? 

Em đang hiểu CAR vs. BUS nó cũng gần như nhau, đều support và di chuyển cùng mình. Em thấy một số chỗ giải thích IN dùng cho phương tiện riêng tư còn ON dùng cho phương tiện công cộng chở nhiều người nhưng chưa thấy thỏa đáng lắm ạ.

Responses: Sự khác biệt ở đây là CAR thường nhỏ hơn BUS nhiều, nên khi ngồi trong CAR người ta có khuynh hướng liên hệ nhiều hơn với cảm giác bị giới hạn trong cái không gian nhỏ bé của CAR khi di chuyển và do đó, có khuynh hướng sử dụng sense CONFINEMENT phát triển từ cấu hình không gian 3 chiều của IN. Đó cũng là lý do vì sao mà xuất hiện cái cách phân biệt theo phương tiện riêng tư vs. phương tiện công cộng.

Thực tế sử dụng cho thấy, với những phương tiện sức chứa lớn (ít bị cảm giác hạn chế không gian lấn át) & khi nhấn mạnh vào "nơi đang ngồi" thay vì phương tiện, người bản xứ có thể dùng hoặc IN hoặc ON tùy theo khuynh hướng liên hệ. Ví dụ 

Where are you? 

I'm IN vs. ON a bus/a plane right now.

Nhưng nếu có kèm theo đích đến (i.e., sắc thái "phương tiện" được đẩy mạnh hơn), check N-gram, em sẽ thấy ON được sử dụng với tần số áp đảo so với IN. 

I'm ON/in a bus TO Hanoi.

Cần chú ý thêm, với phương tiện nhỏ nhưng không gian mở như BICYCLE hay MOTORCYCLE, ON cũng hợp lý hơn hẳn IN 

I'm riding ON (IN???) my BIKE. 

Đây là trường hợp mà lối tiếp cận nông ở bề mặt (riêng tư vs. công cộng) không giải thích được.

Q3. Em đang cần dùng từ REDUCTION thì tra từ điển lại thấy có 3 preposition như vậy thì ko biết mỗi cái có ý nhấn khác nhau như thế nào ạ? Vd từ IN thì nhấn vào thứ được reduced, OF thì nhấn vào reduction, còn ON thì có ý supporting như bài giảng ko ạ?

reduction IN: a slight reduction in the price of oil

reduction OF: the reduction of interest rates

reduction ON: substantial reductions on children's clothes

Câu của em viết trong bài là "Autonomous decision-making leading to the reduction ON conflicts of interest were also witnessed in many cases"

Responses: Áp dụng lối tiếp cận của CogLing sẽ thấy sử dụng preposition nào chủ yếu phụ thuộc vào perspective của speaker, dẫn tới tùy ngữ cảnh cụ thể mà preposition này có thể hợp lý hơn preposition kia hay cùng một ngữ cảnh mà hai người dùng 2 prepositions khác nhau.

Nói một cách đơn giản thì:

reduction OF: hình dung một khối liền (khối lượng hoặc số lượng), rồi cắt/chặt bớt đi một miếng/phần.

reduction IN: hình dung một không gian bao quanh vật thể/đề tài liên quan, rồi việc giảm trừ xảy ra trong không gian đó

reduction ON: hình dung áp lực đẩy xuống bề mặt của một khối khiến thể tích bị co lại (một ví dụ dễ hình dung là: trong kinh doanh, khi budget cuts/management policy tạo áp lực làm giảm sản lượng của một mặt hàng cụ thể chẳng hạn)

Trường hợp của em là "conflicts of interest" thì về nguyên tắc giới từ nào cũng có thể dùng được: OF (cắt bớt lượng xung đột), IN (giảm trừ xảy ra trong lĩnh vực xung đột) hay thậm chí ON (thay đổi về chính sách dẫn tới giảm trừ xung đột - tương tự như câu em dùng), mặc dù theo Ngram thì OF và IN được dùng áp đảo với CONFLICT.

Class FAQ: https://vuenglish.com/