VUENGLISH - KNOWLEDGE SHARING - WHY ALTERNATIVE INSTEAD OF MAINSTREAM TEACHING

TẠI SAO THẦY HỌC TIẾN SĨ MÀ CHỈ DẠY TIẾNG ANH "TRƯỜNG LÀNG"?

Nhìn vào số lượng bằng cấp và thành tích thời đi học của tôi, câu hỏi trên đây là một thắc mắc tự nhiên của học viên. Đáng ra tôi phải "go mainstream", xin vào trường đại học đi dạy, xuất bản nhiều công trình, phấn đấu lên PGS, rồi GS như vốn nó phải thế. Việc chỉ mở lớp kiểu "học thêm" (alternative form of education) như này chẳng phải là sự phí hoài hay sao?

Thực ra ngay từ khi bước chân vào PhD, tôi đã biết chắc chắn mình muốn gì: về mở lớp tiếng Anh cho những học viên thật sự muốn học và tự nguyện đến lớp (thay vì học vì bố mẹ ép hay thỏa mãn điều kiện tốt nghiệp v.v...) rồi ngày ngày chém gió, nói gì bậy bậy (nhưng vẫn đầy tính giáo dục) với học viên của mình.

Tôi chưa bao giờ tưởng tượng mình trong vai trò một giáo sư đeo kính gọng vàng, mở miệng là đầy chất hàn lâm (một sự thật nữa là những con người mà tôi hâm mộ về lối sống, về cá tính hay đam mê với nghiệp không có ai là giáo sư cả). Thi thoảng có học viên nào tự nhiên thổ ra "Tiến sĩ Vũ" hoặc Tây hơn nữa là "Tiến sĩ Hồ", tôi vẫn thấy nó cực kỳ ko quen tai.
PS. Điều này không có nghĩa là tôi dè bỉu gì các đồng nghiệp hay thậm chí học sinh cũ của mình - những người đi theo con đường chính thống. Họ có hoài bão, có đích đến và có những sứ mệnh riêng của họ.

Học viên của tôi, nhất là đời đầu, thường xuyên hình dung tôi như thế này (trích) "Với em, thầy luôn cute như một đứa trẻ với áo phông và quần đùi" (xem nguyên văn trong hình)

Trong lớp học, tôi không chỉ đơn giản là truyền đạt kiến thức thuần túy mà còn muốn mình thành như người kể chuyện, dẫn dắt, lôi cuốn học viên qua một chặng đường, a long journey in quest of knowledge and life experiences, không chỉ là người dẫn đường bày cho họ cách tự mình khám phá, mà còn đồng hành, cùng khóc, cùng cười, cùng trải qua đủ mọi cảm xúc với họ, xóa đi ấn tượng thầy cô giáo là những người "lạnh lùng, theo khuôn phép." Học viên cũng nhiều lần nhận xét "Xem sitcom thì rất buồn cười nhưng xem cùng lời dẫn của thầy lại hoàn toàn khác, kiểu như cười sắp chết đến nơi rồi." 😅😅😅(xem các hình liên quan)

PS. Không chỉ "chọc cười" học viên trong lớp, tôi còn tương tác sôi nổi với họ trên FB, buôn về đủ chuyện trên trời dưới biển, rồi khịa, khẩy họ chuyện béo, chuyện ế, chuyện đẻ nhiều v.v..., "talk back" họ mỗi khi có dịp, còn bị học viên đánh giá là "bất cần, chua ngoa", (xem hình số 5 & 6), quả thực rất "mất tư cách" của một tiến sĩ.

Chọn con đường riêng để đi, tôi còn low-key đến mức từ chối hầu hết các cơ hội lên báo chí, truyền thông chính thống - trong suy nghĩ của những người làm nghề đều là cơ hội vàng để quảng bá trung tâm. Từ lời mời của một người anh làm tổng biên tập báo Thanh Niên về chủ trì mục Hỏi đáp tiếng Anh trên báo này, làm giám khảo các cuộc thi hùng biện hay trình bày cho TED Talk Việt từ học viên cũ, mời viết sách dạy tiếng từ NXB, mời cộng tác phát triển chương trình cùng các trung tâm TA khác, hay gần đây nhất, cả phóng viên Đài THVN và báo VnExpress liên lạc để làm phóng sự/phỏng vấn ý kiến về vấn đề học/thi tiếng Anh v.v....

Ngoại lệ có lẽ là những buổi trình bày miễn phí cho sinh viên các trường đại học phương pháp học tiếng hay trình bày cho hội thảo của US-Guide về chuẩn bị hồ sơ du học - hai chủ đề mà tôi tâm huyết.

PS. Cái đề tài đề nghị phỏng vấn weird nhất mà tôi từng được nhận được là từ tạp chí Đàn Ông (hay Quý Ông?) về cuộc sống và tâm tư của một người Gay thành đạt. WTF! (Sorry I did NOT mean that. Lớp của tôi là lớp có giáo dục!) WTF = Well, That's Fantastic!

Một review không chính thức do học viên "nhặt" trên mạng XH về :)

Cái sự low-key này dĩ nhiên cũng có thiệt thòi. Tỉ như học viên của tôi, người đang theo học thạc sĩ một chương trình liên kết ở Hà Nội, kể khi rủ các bạn trong lớp cùng học thì có khi còn bị bĩu môi: học chỗ tử tế thì ko học, cứ tìm học chỗ vớ vẩn ở đâu! :( 

Trở lại vấn đề chính, lý do tôi học lên đến tận PhD chỉ là để tìm ra một lối đi riêng, một cách dạy riêng không theo phong trào mà vẫn tạo được hiệu quả với học viên.

Tôi không lăn tăn về ý "phí hoài" nói trên vì mỗi người có cách đóng góp riêng cho xã hội, và tôi biết mình đã giúp được bao nhiêu học viên trong con đường học cao lên/phát triển sự nghiệp, và mình đã tạo ra được ảnh hưởng ở mức độ nào đó về phương pháp/ý thức tiếp thu ngôn ngữ, dù chỉ trong một nhóm đối tượng học viên và giáo viên tiếng Anh tương đối hẹp.

Cái làm tôi suy nghĩ nhiều hơn là từ khi đi dạy, mình có còn thực sự làm những việc ở cái tầm mà một tiến sĩ nên làm hay ko? Câu trả lời có lẽ là Yes and No.

Đúng thật, khi tập trung hoàn toàn vào chuyện dạy, tôi ko còn tiếp cận tài liệu và các bài báo chuyên ngành như trước đây, không làm nghiên cứu chính quy (test hypotheses, collect data samples, perform analyses & statistics, and whatnot) rồi viết bài gửi tạp chí hay đi trình bày hội thảo (hai bài trình bày hội thảo cuối cùng của tôi là ở Trung Quốc và Taiwan, chủ yếu là vì muốn nhân thể đi du lịch hai nước này). Học viên của tôi khi cần xin sources về một đề tài cụ thể nào đó, tôi cũng thường không có references được cập nhật, mà chỉ có thể bày cho các bạn cách tìm các nguồn mới nhất.

Nhưng một điều chắc chắn là tôi chưa từng dừng lại trong việc hoàn thiện phương pháp và tư liệu giảng dạy trong tất cả các lớp. 

Ví dụ việc tiếp cận và sử dụng Schwa như một giải biến thiên với nhiều yếu tố tác động, từ form of pronunciation đến social nuance trong lớp NGỌNG, hay áp dụng Synecdoche để phân biệt nhóm từ đồng nghĩa trong lớp TẠP - đều là những góc nhìn hoàn toàn mới (correct me if I'm wrong). Điển hình nhất có lẽ là tuyến tính trong lớp THIỂU - một "thương hiệu" gắn với phương pháp dạy English writing của tôi. 

Với THIỂU đời đầu, tôi dựa hoàn toàn vào thematic progression (which my dissertation was all about) để hướng dẫn học viên cách hành văn tuyến tính. Dần dần phân tích thêm các mẫu bài viết chuẩn của chuyên gia bản xứ và nhiều năm sửa lỗi phi tuyến tính của học viên Việt viết tiếng Anh, tôi mở rộng từ một mô hình khá hạn hẹp và cứng nhắc ban đầu sang một hệ thống chi tiết và sophisticated hơn và quan trọng nữa là phản ánh tốt hơn sự đa dạng của academic writing trong thực tế. Từ dòng đơn phát triển ra branching rồi subgrouping, rồi xem xét tương tác với các yếu tố khác như dependency, scope, distance and explicitness để dẫn tới những giải pháp như local violation, downgrading hay checkpoint repetition.

Tự đánh giá thì tôi thấy mình đã phát triển thêm một bước xa so với cái thời mới hoàn thành luận án cách đây nhiều năm. 

Khi học viên lớp THIỂU nói một câu "Thầy đáng ra phải xin cấp bản quyền phương pháp dạy viết tuyến tính", tôi mới nghĩ "Ồ, hóa ra trong khi làm công việc của một anh giáo làng, mình ở góc độ nào đó, thực ra vẫn đang làm nghiên cứu đấy chứ." (Ít ra thì cũng bớt được cái tiếng mài danh tiến sĩ ra để đi dạy.)

Dù biết rằng từ bỏ dạy đại học sẽ giảm bớt đáng kể tầm ảnh hưởng, nhưng điều này cũng khắc phục phần nào khi tôi ngày càng chú trọng đến truyền bá phương pháp không chỉ học mà cả dạy tiếng trong lớp (Một câu tôi thường xuyên dùng trong bài giảng "Các anh chị giáo viên TA chỗ này chú ý..."). Trộm vía, lớp tôi từ khi phát triển ONLINE đã quy tụ ngày càng đông giáo viên TA đủ khắp tỉnh thành, nên mục tiêu chung tay lan tỏa kiến thức học ngôn ngữ bắt đầu có kết quả. PS. Nhiều học viên là giáo viên dẫn đến một cái myth khác: một số học viên tiềm năng cứ ngỡ chỉ giáo viên TA mới đủ trình để theo các lớp của tôi. Thực tế thì lớp tôi hiện giờ học viên trải đủ trình độ từ 4.0 cho đến 9.0 IELTS (chưa kể một vài anh chị 3.0 cũng liều chết xông vào). Chính vì thế mà tôi giảng chậm, kỹ và giải đáp đầy đủ mọi thắc mắc được nêu dù câu hỏi có cơ bản đến mấy, nhưng không giảm khối lượng kiến thức truyền tải & tài liệu đọc thêm để ai ở trình độ nào sẽ benefit theo tầng của trình độ ấy. Thêm nữa, sau khi kết thúc lớp, khi trình độ bạn được nâng lên mức mới, bạn vẫn có thể nghe lại ghi âm bài cũ và tiếp tục vỡ ra những điều mới.

Với các bạn giáo viên TA, tôi có thêm điều này muốn nhắn nhủ: dù các bạn dạy đối tượng học viên nào, trình độ ra sao, trong lớp học chính khóa hay không v.v... nếu bạn nhận được những phản hồi tích cực của học viên, tạo được động lực học hành cho họ (như dạng phản hồi trích dẫn dưới đây), bạn hoàn toàn có thể tự hào về vai trò làm giáo của mình.

"Đây là lớp học tiếng Anh đầu tiên và duy nhất (chắc vậy) khiến cho em chịu khó đi học bất chấp mưa nắng ốm đau. Đang suy sụp tới lớp bỗng yêu đời, đang ốm yếu tới lớp lại tràn đầy sinh lực!" (xem full-text trong hình)

BONUS. Nhân nói về vấn đề viết tuyến tính và xin bản quyền, cách đây vài năm đã có một học viên hớt hải thông báo "Có một trung tâm dạy IELTS ở TP HCM đã đăng ký quyền tác giả linear thinking. Theo em hiểu thì thầy là người đầu tiên ở Việt Nam ứng dụng phương pháp này để dạy cho tụi em. Em thông tin cho thầy biết nếu cần khẳng định quyền tác giả ạ." (xem hình)

Có thể học viên của tôi thấy thầy của họ đang bị "thiệt thòi", nhưng phản hồi lúc ấy của tôi là: It's a nonstory. Nói cho cùng, càng nhiều nơi dạy được về tuyến tính, học viên càng có lợi. Tuy nhiên:

1. Tôi không nghĩ ai có thể tuyên bố bản quyền về linearity hay linear thinking. Đây là một khái niệm kinh điển. We don't redefine it; we may differ in how each interprets and teaches it, though.

2. Đọc kỹ thì chứng nhận bản quyền bên dưới (năm 2019) chỉ chứng nhận bản quyền BÀI VIẾT giới thiệu về phương pháp dạy & học theo Linearthinking (theo hình thức tác phẩm) chứ không phải là chính bản thân phương pháp đó. Tôi không hiểu lắm là điều này có tác dụng thực tế nào không, hay thực ra chỉ là một marketing strategy của trung tâm liên quan.

3. Vì chưa tham dự bài giảng hay đọc giáo trình chi tiết, tôi càng không biết là phương pháp người xin chứng nhận dạy về tuyến tính giống hay khác thế nào với cách tôi dạy. Nếu bạn nào đã học rồi, có thể chia sẻ thêm.

4. Mặc dù đã bắt đầu dạy về linearity (kèm theo thematic progression) từ một khóa học miễn phí (tiền thân của THIỂU bây giờ) năm 2007, tôi chưa bao giờ có ý định giữ độc quyền hay xin bản quyền về phương pháp của mình. Nếu có ai đó kế thừa và truyền bá phương pháp của tôi cho thêm nhiều học viên ngoại ngữ, tôi lại chẳng cám ơn quá!

BONUS.

Học lớp của thầy cũng khiến em được “khai sáng” nhiều thứ khác ngoài ngôn ngữ. Thứ nhất là về phong cách dạy. Em có một khoảng thời gian bị khủng hoảng vì em không biết mình nên duy trì không khí lớp học như thế nào. Em có thể pha trò, có thể khiến lớp học của mình thú vị. Nhưng cứ liên tục như thế khiến em thấy bị mệt mỏi. Đến khi em ngồi trong lớp của thầy. Em đã nghĩ “À, thì ra một người giáo viên có thể vẫn nhẹ nhàng, vẫn từ tốn nhưng vẫn hài hước và khiến học sinh cười sảng khoái đến thế.” Em cũng xác định rõ hơn định hướng của bản thân khi làm nghề. Em không nhất thiết phải trở thành một ngươi giáo viên 7h sáng đến trường 5h chiều về nhà. Em vẫn có thể vừa truyền lửa vừa theo đuổi phong cách sống em muốn miễn là em đủ giỏi. Em ngưỡng mộ cuộc sống của thầy lắm, em cũng muốn sau này khi vững vàng về kiến thức rồi em sẽ mở lớp riêng, dạy chill chill rồi đi ngắm nhìn thế giới như thầy. Em cũng có động lực để học lên cao hơn nữa, nghiên cứu chuyên sâu hơn nữa. Em từng khá bận lòng khi mọi người hỏi em học nhiều thế để làm gì, sao không học vừa phải thôi rồi kiếm một công việc nhà ổn định cuộc sống. Em không thích cuộc sống như thế, nhưng em không có ví dụ thực tiễn để thuyết phục mọi người rằng cứ học chuyên sâu hơn và không chọn một công việc nhà nước vẫn sẽ rất ổn định, tự do và hạnh phúc. Giờ thì em có rồi ạ. Giờ bố mẹ em mà hỏi m học nhiều thế để làm gì thì em bảo là thế bố mẹ biết thầy con chưa, thầy con giỏi lắm, thầy chỉ dạy cuối tuần thôi và thầy vi vu nước ngoài như cơm bữa. Con học giỏi để sau này con giống thầy =))))