VUENGLISH - KNOWLEDGE SHARING - CLASS MO & STUDENT EXPECTATION

Summary

A. Cơ chế vận hành lớp học

B. Học viên cần đặt kỳ vọng thế nào khi vào lớp

Details

A. TÔI VẬN HÀNH LỚP HỌC CỦA MÌNH NHƯ MỘT ĐẠI LÝ DU LỊCH THẾ NÀO?

Là người đi du lịch thường xuyên và từng dùng kha khá dịch vụ của các công ty du lịch khác nhau, nhưng trong hơn 10 năm trở lại đây, my go-to tour agent has always been Gate 1 Travel.

Gate 1, trụ sở chính tại Mỹ, là một công ty tổ chức tour theo đúng tinh thần làm business của Mỹ, mà theo tôi, có chất lượng cực kỳ ổn xét trên tổng thể giá cả, lịch trình, tour guide, khách sạn, bữa ăn và tính khoa học trong vận hành tour. 

Nhưng Gate 1 không phải là dạng agent có tư vấn viên ngồi tiếp bạn hàng tiếng đồng hồ, trả lời đủ mọi thắc mắc nhỏ nhặt nhất, linh động khi bạn đổi ngày/đổi ý v.v... Mọi thông tin quan trọng như dịch vụ gì công ty sẽ và/hoặc sẽ KHÔNG cung cấp/trợ giúp đều readily available trên Website. 

Giả sử bạn cần xin visa, bạn có thể download itinerary chi tiết đến từng ngày kèm theo hóa đơn xác nhận chi phí tour và số tiền đã nộp để support cho visa application. Nhưng nếu bạn muốn nhờ công ty trợ giúp thêm việc nọ, việc kia trong quá trình xin visa thì thường sẽ bị từ chối và refer back to link dẫn đến những support documents đã được cung cấp đầy đủ. Bạn cũng đừng mất thời gian nằn nì công ty xin hoàn tiền khi đổi kế hoạch sau hạn hoàn thành tour payment.

Trong khi tour đang chạy, mỗi sáng, bạn cần pack và đặt hành lý trước cửa phòng đúng giờ quy định, sau đó, hành lý của bạn sẽ được tự động chuyển và xuất hiện trước cửa phòng khách sạn ở điểm đến tiếp theo. Bạn cần có mặt tại sảnh khách sạn đúng giờ xuất phát, nếu không cả đoàn sẽ đi theo lịch, bạn tự bắt taxi hay tìm phương tiện mà đuổi theo v.v... (không phải giống như lần tôi đi Hàn Quốc với một công ty du lịch Việt - đoàn hơn 10 người thôi mà người nọ chờ người kia, càng về sau càng không biết lúc nào tour có thể xuất phát hoặc kết thúc trong ngày).

Nhờ việc tổ chức đề cao tính nguyên tắc như vậy mà Gate 1 có thể vận hành trơn tru hàng trăm tour đồng thời trên cả trăm nước trên thế giới - và từ khi tôi bắt đầu đi với Gate 1 đến giờ (tour đầu tiên là Ecuador năm 2014), chưa bao giờ xảy ra sự cố gì nghiêm trọng dẫn đến gián đoạn hành trình. 

Nói một cách khác, nếu bạn là người có nguyên tắc và tuân thủ chỉ dẫn, bạn thường sẽ có trải nghiệm đáng nhớ với tour Gate 1 với một giá cả rất phải chăng.

Để người đọc khỏi nhầm những dòng này là để quảng cáo cho Gate 1 - trọng điểm ở đây là cách mà tôi vận hành lớp học của mình có nhiều điểm tương đồng. 

Là người duy nhất điều hành và thực hiện mọi việc từ A-Z (từ nội dung chuyên môn, tổ chức lớp, chăm sóc học viên đến kế toán xuất hóa đơn, xử lý vấn đề phát sinh), ngay từ đầu, tôi cố gắng rõ ràng và chi tiết nhất có thể mọi thông tin cần biết về lớp học: học phí, lịch học, nội dung học, loại tư liệu học viên được nhận, tư liệu nào có thể lưu giữ lâu dài, tư liệu nào chỉ có thể truy cập trong một khoảng thời gian hạn chế v.v...

Và bạn nào đã học tôi đều biết, tôi luôn thực hiện đúng những gì đã hứa từ đầu. Những phát sinh THỪA trong thời gian khóa học tiến hành (ví dụ bổ sung thêm nội dung và tư liệu bài giảng, cải thiện chất lượng âm thanh hình ảnh video, kéo dài thêm thời gian giảng bài v.v...) đều có thể coi là bonus.

Do thông tin cần thiết đã có sẵn trong FAQ, học viên mới hỏi gì, tôi cũng refer đầu tiên tới FAQ và sẽ chỉ trả lời câu hỏi trong FAQ chưa đề cập. Người không muốn bỏ công đọc mà chỉ muốn hỏi cho nhanh - I'll refer you back to the FAQ. 

Lười đọc, lười tìm hiểu trước cũng là dấu hiệu sớm nhất cho thấy bạn có thể không phải là đối tượng thích hợp học các lớp của tôi - vốn cung cấp một lượng thông tin rất lớn, được sắp xếp khoa học, nhưng cũng cần học viên chủ động, chịu đọc, tư duy tốt và có khả năng tự phát triển thêm từ bài giảng.

Với lượng học viên ngày càng đông, cách duy nhất để my one-man English center có thể vận hành trơn tru là đề ra quy định cần tuân thủ ngay từ đầu và, giống như Gate 1, KHÔNG TẠO NGOẠI LỆ. Chỉ cần tạo ngoại lệ cho học viên này, sẽ cần đáp ứng các yêu cầu ngoài quy định cho BẤT KỲ học viên nào khác (to be fair). 

Vì dụ khung giờ video bài giảng available luôn từ 0h-24h trong cùng một ngày (giờ VN), nhưng luôn có học viên yêu cầu điều chỉnh (ví dụ bắt đầu sớm lên từ 22h00 đêm hôm trước) trong khi tất cả những người này ngay từ khi đăng ký đều đã biết rõ và chấp nhận khung giờ chiếu bài giảng. Như vậy thì đặt ra khung giờ và các quy định để làm gì? Một khi lớp đã chạy, mọi yêu cầu xin đổi giờ, đổi ngày cho tiện với lịch cá nhân đều bị từ chối.   

Tương tự, khi đã vào học, mọi câu hỏi liên quan đến bài học, nếu muốn được giáo viên hồi đáp, đều cần post, có đánh số thứ tự rõ ràng, tại đúng chỗ quy định trên FB lớp. Như vậy, trả lời một người - cả lớp đều có thể đọc, giảm hẳn thời gian nói đi nói lại cùng một vấn đề, đồng thời người khác có thể bổ sung và mở rộng thêm câu hỏi nếu cần. Cứ tự ngẫm, khi bạn học tôi, có thắc mắc và đặt câu hỏi theo đúng hướng dẫn, đã bao giờ bạn không nhận được câu trả lời chưa?

Tóm lại, cũng như khi đi du lịch Gate 1, nếu bạn là người có nguyên tắc, chịu tìm hiểu kỹ thông tin trước khi đăng ký, và tuân thủ đầy đủ mọi quy định, hướng dẫn của giáo viên, bạn sẽ trải nghiệm khóa học rất suôn sẻ, có thêm động lực học tiếng, với khối lượng kiến thức lớn và hữu ích, giá trị ứng dụng cao so với chi phí bỏ ra, và trong phần lớn trường hợp, thay đổi hẳn cách tiếp cận của bạn với tiếng Anh ở tất cả các kỹ năng quan trọng. 

Kết luận này có thể dễ dàng kiểm chứng bởi feedback về lớp từ học viên ở đủ mọi proficiency level (IELTS 4.0 đến 9.0), tuổi tác (15 đến 50) với background rất khác nhau, mục tiêu học tập cũng khác nhau (học sinh phổ thông, người đi làm, người đi du lịch, người đi định cư, du học sinh từ bậc đại học cho đến nghiên cứu sinh tiến sĩ, giảng viên đại học, giáo viên dạy tiếng v.v...) nhưng có lẽ đều chung một điểm: có những phẩm chất và lối suy nghĩ tương đồng với quan điểm giáo dục của tôi (tham khảo thêm note liên quan trong FAQ về đối tượng học viên phù hợp).

Và vẫn giống như Gate 1, khi đi du lịch, ban sẽ gặp nhiều bạn đồng hành có chung suy nghĩ và quan điểm tìm hiểu thế giới, thì trong lớp của tôi - bạn cũng sẽ gặp rất nhiều học viên có chung định hướng và niềm khao khát tiếp thu kiến thức.

B. KEEP YOUR EXPECTATIONS IN CHECK!

TẠP có một bạn học viên. Chỉ qua vài lần bạn ấy đưa ra yêu cầu, ví dụ chấm và góp ý chi tiết cho đáp án cá nhân (dù nguyên tắc là tôi chỉ chữa đáp án chung rồi có thắc mắc gì thì đặt câu hỏi bổ sung), review riêng bài dịch dài bên ngoài của bạn, hoặc yêu cầu chỉnh sửa tư liệu cho phù hợp với personal taste (cắt hầu hết clip thuộc thể loại tội phạm, phá án, kinh dị, v.v...) đã cho thấy dấu hiệu bạn expect a much higher level of personal attention from the instructor so với mức độ hiện tại. 

Từ góc độ người sử dụng dịch vụ, những yêu cầu trên không có gì là bất thường hay vô lý, nhưng đáng tiếc là bạn đã chọn nhầm cơ chế mà được dịch vụ cung cấp. 

Cái bạn ấy cần là mô hình lớp nhóm nhỏ, hoặc private tutorship để giáo viên có đủ thời gian và nguồn lực quan tâm đến từng học viên, thậm chí customize bài giảng theo personal tastes. Nói thẳng ra, về mặt kinh tế, nếu bạn chờ đợi that kind of personal attention từ một giáo viên ở level như tôi, học phí bạn cần đóng sẽ gấp nhiều lần so với mức học phí hiện tại.

Là người đã có 9 năm học cao học với 2 bằng đại học, 2 bằng thạc sĩ và 1 bằng tiến sĩ, triết lý dạy học của tôi từ trước đến giờ, dù dạy cho level nào, vẫn luôn là: không chỉ kiến thức cụ thể, mà quan trọng hơn là phương pháp học tập, con đường nên đi để học viên ra khỏi lớp tiếp tục TỰ phát triển. Lớp của tôi luôn theo mô hình giảng đường lớn đại học, hoàn toàn không phải là kiểu "trăm sự nhờ thầy" trong suy nghĩ của nhiều học viên cũng như phụ huynh của họ. 

Từ góc độ của tôi, phần lớn thời gian & công sức bỏ ra là để cải thiện chất lượng chương trình chung cho tất cả học viên, thay vì ưu tiên quan tâm đến nhu cầu cá nhân luôn có khác biệt của mỗi học viên. Nói cách khác, tôi lắng nghe phản hồi của học viên, nhưng sẽ theo ý kiến số đông. Tôi giải đáp kỹ hơn câu hỏi của một học viên, thậm chí tích hợp luôn vào nội dung bài giảng khóa sau, nếu đây là thắc mắc mà nhiều người cùng có. Nếu một số lượng lớn học viên đồng thời phản ánh có vấn đề với một clip cụ thể, tôi chắc chắn sẽ tìm cách thay đổi. 

Nhưng nếu trong vài trăm học viên, chỉ một hai người yêu cầu: loại bỏ cảnh đánh đấm, căng thẳng tâm lý - ok, coi như bớt 5% clip. Xong thêm một hai người yêu cầu loại bỏ những gì nhạy cảm hay liên quan đến sex - bớt thêm 10% clip nữa (không, cũng phải 12%). Rồi lại có người yêu cầu loại bỏ tất cả những joke bậy bậy... well - bớt thêm 60% clip nữa thì rốt cuộc chính xác tôi còn bao nhiêu tư liệu để dạy cho các bạn - ngoài những thứ sạch sẽ đến mức boring thích hợp cho từ nữ tu đến trẻ lớp 3? 

Thật sự mà nói, ngay cả một clip thoáng vài cảnh đánh đấm như clip phân biệt Father vs. Dad mà học viên nói trên còn có vấn đề, thì làm sao bạn ấy có thể enjoy những materials mà tôi đã chọn cho lớp được?

Cần nói rõ ràng, tôi ko phải là người cổ vũ bạo lực, hay chỉ chăm chăm đưa những cảnh giật gân, kinh dị hoặc nhạy cảm vào bài học. Nhưng TẠP là một lớp với kha khá chủ đề nặng đô, từ Politics, Sex & Gender, Lie Detection cho đến Mystery rồi Psychology, exploring những góc bản năng nhất nhưng cũng tối tăm nhất của con người, cho nên việc xuất hiện những tư liệu minh họa liên quan là khó tránh khỏi. Dù vậy, tôi dùng rất tiết chế và chỉ khi thật sự cần thiết. 

Ví dụ như clip rất hấp dẫn Like Father Like Daughter (mà ko biết bao nhiêu bạn sau buổi học đã hỏi để xem lại), tôi vẫn cần giữ (dù chỉ thoáng qua) cảnh hiện trường đầu rơi máu chảy vì nó là manh mối quan trọng giúp xác định thủ phạm sau này. 

Sang chủ đề MYSTERY có câu chuyện một kẻ giết người hàng loạt - có lẽ là clip xem căng thẳng thần kinh nhất từ trước đến nay ở TẠP, nhưng cái kết thường làm người ta không kìm được nước mắt. Clip này được chiếu cuối giờ, và khóa nào cũng như khóa nào - luôn có hàng loạt học viên OFFLINE ngồi lặng đi, chưa muốn rời lớp ngay, vì cảm xúc đọng lại sau khi xem. 

Vì những giây phút lặng đi như thế, tôi thấy thật bõ công ngồi biên tập một mạch chuyện trải dài qua vài seasons, với tổng độ dài 5-6 tiếng, chắt lọc từng phân đoạn có khi chỉ vài giây đến vài chục giây, để ghép thành một clip vẻn vẹn 20p. Và tôi sẽ không bao giờ đánh đổi sang dạng tư liệu an toàn hơn, dù nó chiều lòng được nhiều đối tượng học viên hơn. Các bạn có quyền chọn giáo viên để theo học, tôi cũng có quyền chọn đối tượng học viên thích hợp để nhận vào lớp. Đừng quên, lớp của tôi chưa bao giờ là một politically correct class và tôi không nhận học viên chưa vào cấp 3. 

Viết đến đây, lại nhớ trường hợp một giáo viên tiếng Anh ở tỉnh từng nêu điều kiện với tôi: nếu muốn bạn ấy theo học, sau giờ học OFFLINE, tôi cần ngồi xử lý lại toàn bộ ghi âm của lớp và beep beep hết những chỗ nào có joke không trong sáng (cả từ giáo viên lẫn trong clip). Tôi thì vốn vẫn là con người hoàn toàn trong sáng (totally), chỉ có tư liệu tôi chọn nó không trong sáng (nên nhiều khi thầy cũng không hiểu vì sao cả lớp cười). 

Vì thế, theo yêu cầu của bạn, bản ghi âm bài học sẽ thế này: Sau đây buổi học bắt đầu cái beep beep beep..., và rồi beep beep beep..., ôi may quá chỗ này có thể, không vẫn cần beep beep beep... Chúng ta kết thúc bài ở đây. 

Do ko dám chắc bạn ấy có chịu đóng học phí cho một bản ghi âm như thế, tôi đành bảo bạn tìm trung tâm khác thích hợp hơn và, hopefully, beep beep chuyên nghiệp hơn.

Kết: vẫn là lời khuyên muôn thuở: học viên mới vẫn nên đọc thật kỹ FAQ (đặc biệt là phần Đối tượng học viên phù hợp). Một khi bạn đã hiểu rõ mình sẽ nhận được gì và KHÔNG nhận được gì từ lớp học, tôi có thể tự tin mà nói: my classes will exceed all your expectations.

APPENDIX. Tương lai mô hình lớp học có được mở rộng?

Nhờ có học viên trong đa dạng ngành nghề mà tôi thi thoảng cũng nhờ vả được họ chuyện nọ chuyện kia. Ví dụ: đi khám tổng thể - học viên bác sĩ (chỉ mong trong đời đừng bao giờ phải gặp lại mấy anh chi chuyên về oncology), đi xin visa - học viên nhân viên sứ quán (lần xin visa Ireland gặp trục trặc còn phải nhờ học viên làm sứ quán Anh nhờ sếp gọi sang sếp bên sứ quán Ireland để can thiệp), nhờ xử lý bán bài lậu - học viên bên an ninh. 

Học viên là giáo viên tiếng Anh càng ko cần phải nói - chuyên giới thiệu học sinh cũ (em xong lớp cô rồi, giờ để lên level cao hơn, em học thầy của cô đi). Và khi tôi bán than vấn đề gần đây nhất với Edubit, điều tự nhiên là một số học viên làm công nghệ phần mềm ngỏ ý hợp tác/giúp đỡ để xây dựng một hệ thống trọn gói từ đầu đến cuối, giờ có thể hoàn thành nhanh chóng và dễ dàng hơn nhiều với sự phát triển của AI.

Tôi cám ơn nhiệt tình của các bạn, nhưng đây không phải lần đầu tiên tôi nhận được đề xuất xây dựng một hệ thống riêng cho lớp học. Có lẽ nếu là cách đây 20 năm mà có điều kiện về tài chính và công nghệ như bây giờ, chắc tôi đã quyết đi theo hướng này.

Nhưng hiện tại câu trả lời là PROBABLY NOT (never say never). 

Như tôi đã trả lời một bạn ở trên, vấn đề tiền là ít trọng yếu nhất. Công sức và thời gian bỏ ra để thảo luận thiết kế, giám sát quá trình và chốt thử nghiệm sẽ không ít. Mà đó mới chỉ là bước đầu. Khi hệ thống đi vào vận hành rồi sẽ còn là chuyện lớn hơn.

Dù tôi có coding của riêng tôi, nhưng khối lượng lớn dữ liệu vẫn cần thuê host server và với lượng học viên lớn như vậy lại trải khắp nơi trên thế giới, vẫn cần replicate dữ liệu sang vài điểm để đảm bảo tốc độ truy cập rồi sử dụng mail service/server để vận hành cơ chế email nhắc học và xác nhận lịch học v.v.... 

Khi xảy ra vấn đề, thay vì chỉ report để đội kỹ thuật của Edubit take over, tôi sẽ phải trực tiếp và/hoặc làm việc với đối tác để xử lý. Kêu ca về vấn đề hôm trước như vậy, nhưng tôi ko thể phủ nhận: kỹ thuật của Edubit đã thức nguyên đêm để giải quyết vấn đề - tôi có muốn đẩy mình vào tình thế như vậy không? Đương nhiên không.

Tất nhiên, các bạn sẽ bảo thầy có thể lập công ty - thuê một nhóm admin và IT đảm nhiệm phần lớn những việc trên, thầy chỉ cần tập trung vào chuyên môn - nhưng đấy lại chính là hướng mà tôi chưa bao giờ muốn đi. Tôi trước giờ vẫn là quan điểm - một mình thôi, làm được thì làm, lúc cảm thấy không được nữa thì nghỉ.

PS. Nhìn học viên cũ của mình mở trung tâm riêng, rồi chuyển địa điểm càng về sau càng to rộng (một phần cũng vì chủ trung tâm tăng cân quá nhanh), tôi thấy mừng cho họ, but that's not me (không chỉ riêng chuyện tăng cân).

Cũng nhiều lần các bạn nói: phương pháp dạy ngoại ngữ có bản sắc riêng của thầy nếu chỉ giới hạn ở một lớp học nhỏ lẻ thì phí quá. Mình hoàn toàn có thể scale up, tập hợp và đào tạo các giáo viên TA có chung quan điểm để phát triển thành hệ thống lớn. 

Quả thực, nếu tôi ôm chí lớn, tôi có thể làm giống như một Shark nào đó (hiện đang ở một nơi khá mát mẻ), vay tiền ngân hàng, gọi vốn, mở chi nhánh ở khắp tỉnh thành, hoặc chí ít cũng hợp tác với một trung tâm lớn với mạng lưới có sẵn.

Nhưng tôi tự nhận mình không phải là người có chí theo nghĩa nhiều người vẫn hiểu (call me unambitious, unmotivated, unenterprising or whatever you want). Cái chí của tôi chỉ giới hạn ở một cuộc sống đơn giản, kiếm đủ tiền để làm những điều mình thích, biến mất trong đám đông khi ra ngoài, không phải làm ông nọ bà kia hay tổng này tổng nọ. Ngay cả những danh xưng như giảng viên, giáo sư tôi cũng ko thấy nó vận khớp vào mình. "Giáo làng" vẫn hợp hơn cả.

Khi tốt nghiệp PhD và sắp đồ quay lại Việt Nam, bà cô bên Mỹ đã hỏi: có thể xoay xở để ở lại, tại sao cháu lại muốn về trong khi người ta muốn qua đây chẳng được. Lúc đó tôi nhớ là đã trả lời: cháu không thích cuộc sống lâu dài ở Mỹ, cháu về VN đi dạy thôi, xác định kiếm tầm 2000-3000 USD/tháng là nằm trong khả năng (thực ra cũng chỉ ngang mức lương tôi làm ở Singapore trước khi chuyển qua ngôn ngữ).

Sự phát triển của lớp với số lượng học viên như bây giờ hoàn toàn nằm ngoài dự liệu của tôi, nên bảo giờ lại phát triển hơn nữa thì... 

Thôi, tôi chỉ muốn chịu trách nhiệm hoàn toàn về kiến thức và chất lượng bài giảng, còn những vấn đề khác tôi tiếp tục đổ lỗi cho Edubit (hoặc một hệ thống tương tự). 

Một điểm quan trọng nữa: tôi ko đóng gói toàn bộ chức năng vào một hệ thống duy nhất (như đề xuất của các bạn IT muốn cộng tác). Tại sao tôi kết hợp cả FB, Google và Edubit cho phức tạp thêm vấn đề mặc dù riêng Edubit đã đủ đáp ứng? Vì nguyên tắc không để hết trứng trong một giỏ. Một ví dụ rất đơn giản: nếu Edubit sập, học viên tạm thời không xem được video thì vẫn có thể download ghi âm từ bên Google về để theo bài cho kịp và tiếp tục đặt câu hỏi về bài học trên FB.

Tóm lại, tôi hoặc vẫn sẽ duy trì một cơ chế tương tự hiện tại (outsourcing hầu hết những gì mình không muốn tự quản lý) hoặc khi cảm thấy hệ thống đó không còn khả thi thì dừng hẳn.

Phản hồi của các bạn sau thông báo tạm dừng đăng ký NGỌNG 2026 cũng làm tôi có chút cảm động. Lần đầu tiên thấy trăm người một ý dù người thì năn nỉ (xin đừng hủy lớp), người thì quyết liệt phản đối (chuyện hủy lớp). Học viên theo tôi đã một vài khóa thì không nói, những bạn chỉ mới bập vào được vài buổi và đã bắt đầu thấy hữu ích cũng thể hiện quyết tâm sẽ học cho hết (xem screenshot). 

Điều tôi có thể hứa là: nếu từ giờ đến cuối tháng Edubit không còn sập phát nào gây gián đoạn học tập của học viên TẠP thì đến cuối tháng tôi sẽ mở lại đăng ký NGỌNG. Trong trường hợp đó, khoảng 50 bạn đã kịp đăng ký và hoàn thành học phí vẫn sẽ giữ được lịch học ban đầu khi đăng ký - các bạn sẽ bắt đầu sớm nhất, coi như nhóm thử nghiệm (nhóm này có một bạn chọn ngày bắt đầu là cuối tháng 1/2027 thế mà đã nộp tiền giữ chỗ ngay tắp lự. Don't ask me why). 

PS. Nhóm học viên mà tôi thấy nhiệt tình nhất dù thầy không hề cần trợ giúp là bán bất động sản và thực phẩm chức năng. Mấy anh chị TPCN cứ mỗi lần tôi post bài liên quan đến FITNESS là lại inbox tư vấn (em thấy thầy khỏe rồi, nhưng dùng sản phẩm này, sản phẩm kia sẽ khỏe hơn...). Nếu các anh chị ấy bỏ thời gian học mấy session về FITNESS sẽ thấy quan điểm của tôi về TPCN (dù cho dưỡng da nói riêng hay sức khỏe nói chung) cực kỳ dứt khoát: người sức khỏe bình thường không cần đến mấy thứ đó. Chỉ những người có deficiency và có chỉ dẫn của bác sĩ, lại tìm được nguồn sản phẩm đáng tin cậy trong cái thị trường bát nháo bậc nhất này thì mới nên xem xét mà thôi.

Class FAQ: https://vuenglish.com/